RU EN UZ
FIDIC lugʻati

DAAB nima: qisqartmaning maʼnosi va FIDICda qanday ishlashi

DAAB (Dispute Avoidance/Adjudication Board) — FIDIC 2017 yil tahriri shartnomalarida nizolarning oldini olish va ularni hal qilish boʻyicha doimiy kengash. Atamaning maʼnosi, qayerda yozilgani (21-band), amalda qanday ishlashi, qanday muddatlar amal qilishi va avvalgi DABdan farqini koʻrib chiqamiz.

DAAB (Dispute Avoidance/Adjudication Board) — bu FIDIC 2017 yil tahririda joriy etgan, nizolarning oldini olish va ularni hal qilish boʻyicha doimiy kengash. U loyihani eng boshidan kuzatib boradi, tomonlarga kelishmovchilikni nizoga aylantirmaslikka yordam beradi, nizo koʻrib chiqishga topshirilgan boʻlsa esa uning boʻyicha qaror chiqaradi.

Nomdagi kalit soʻz — Avoidance, yaʼni oldini olish. Kengash kelishmovchilik nizoga aylanmasdan oldin ishga qoʻshiladi. Bu avvalgi modeldan asosiy farqi: u modelda nizolar organi konflikt yuzaga kelgandan keyingina ishga tushardi.

Qisqacha: DAAB (Dispute Avoidance/Adjudication Board) — FIDIC 2017da (21-band) nizolarning oldini olish va hal qilish boʻyicha doimiy kengash. U loyiha boshida shakllantiriladi, nizolardan qochishga yordam beradi va nizo topshirilgandan keyin 84 kun ichida qaror chiqaradi; rozi boʻlmagan tomon 28 kun ichida qoniqmaslik haqida bildirishnoma (NOD) beradi.

DAAB nimani anglatadi: qisqartmaning maʼnosi va mohiyati

DAAB — Dispute Avoidance/Adjudication Board, yaʼni nizolarning oldini olish va ularni hal qilish (adjudikatsiya) kengashi. Bu Employer (Buyurtmachi) va Contractor (Pudratchi)dan mustaqil organ boʻlib, shartnomaning butun muddati davomida faoliyat yuritadi. Kengash tarkibi va uni tayinlash tartibi aniq shartnoma shartlari — Contract Data va Particular Conditions (maxsus shartlar) bilan belgilanadi.

Kengash bir vaqtning oʻzida ikki vazifani bajaradi. Birinchisi — nizolarning oldini olish: kengash loyihani doimiy kuzatib boradi va kelishmovchilik nizoga aylanmasdan tomonlarga uni bartaraf etishga yordam beradi. Ikkinchisi — oʻziga topshirilgan nizoni koʻrib chiqib, qaror chiqarish.

DABdan DAABga oʻtish haqida Larisa Belousova oʻz kanalida shunday yozgan:

«DABdan DAABga oʻtish toʻplangan tajribaning mantiqiy natijasi boʻldi: eʼtibordan chetda qolgan har qanday daʼvo nizoga aylanishi ehtimoldan xoli emas, har qanday nizo esa loyiha uchun muqarrar ravishda qoʻshimcha vaqt va mablagʻ sarfiga olib keladi.»
Larisa Belousova, FIDIC Certified Consulting Engineer — @fidicuzb Telegram-kanalida (rus tilidan tarjima)

FIDIC shartnomasida DAAB qayerda: kitoblar va 2017 yil tahriri

DAAB FIDIC 2017 yil tahririning Qizil (Construction) va Sariq (Plant & Design-Build) kitoblari Umumiy shartlarining 21-bandida yozilgan. Aniq parametrlar — tarkib, tayinlash tartibi, ish reglamenti — shartnomaning Contract Data va Particular Conditions qismida belgilanadi.

Kumush kitobda (EPC/Turnkey) shartnomani boshqarish sxemasi boshqacha: u yerda Engineer (Injener) vazifasini Employer vakili bajaradi. Shu sababli bunday shartnomalarda nizolar organi tarkibi va protsedurasini Qizil yoki Sariq kitobdagi band raqamlarini koʻchirib emas, shartnomaning oʻzidan tekshirish kerak.

DAB (1999) va DAAB (2017): farqi nimada
Infografika: DAB (1999) va DAAB (2017): farqi nimada

DAAB amalda qanday ishlaydi: shakllantirish va muddatlar

Kengash muammo yuzaga kelganda emas, loyiha boshida shakllantiriladi — DAABning doimiy statusi aynan shuni anglatadi. Uning ish tartibi, yaʼni kengash qanchalik tez-tez yigʻilishi va loyiha haqidagi maʼlumotni qanday shaklda olishi, Contract Data va Particular Conditions bilan belgilanadi. Nizo koʻrib chiqishga topshirilsa, 21-band muddatlari ishga tushadi.

  1. Shakllantirish: tomonlar loyiha boshida DAABni tayinlaydi, tarkib Contract Data va Particular Conditions boʻyicha belgilanadi.
  2. Kuzatib borish: kengash doimiy ishlaydi va tomonlarga nizolar yuzaga kelmasdan oldin ularning oldini olishga yordam beradi.
  3. Nizoni topshirish: tomon nizoni hal qilish uchun rasmiy ravishda DAABga topshiradi.
  4. Qaror: DAAB nizo topshirilgandan keyin 84 kun ichida qaror chiqaradi.
  5. Rozi boʻlmaslik: har qanday tomon 28 kun ichida qoniqmaslik haqida bildirishnoma (NOD) beradi, aks holda qaror pirovard va majburiy boʻlib qoladi.
Bosqich2017 yil Umumiy shartlari boʻyicha muddat
Nizo topshirilgandan keyingi qaror84 kungacha
Qoniqmaslik haqida bildirishnoma (NOD)28 kun
NODdan keyin murosaga erishish urinishi28 kun (21.5)
Arbitrajga oʻtish21.6 boʻyicha, standart holatda ICC
DAAB qarorining bajarilmasligi21.7 boʻyicha asos

DAAB bilan ishlashda tomonlarning tipik xatolari

  • Kengash oʻz vaqtida shakllantirilmaydi: birinchi konfliktgacha choʻziladi va oldini olish maʼnosi butunlay yoʻqoladi.
  • DAABdan faqat adjudikatsiya uchun foydalaniladi, avoidance — oldini olish vazifasi esa eʼtibordan chetda qoladi.
  • NOD uchun berilgan 28 kun oʻtkazib yuboriladi va noqulay qaror pirovard hamda majburiy boʻlib qoladi.
  • Kengashga dalillar bazasisiz kelinadi: site diary, bayonnomalar, yozishmalar va ishlar dasturi yoʻq.
  • Kengashga yozma murojaat qilish oʻrniga «ogʻzaki hal qilamiz» degan milliy odat koʻchiriladi.
  • Tahrirlar aralashtiriladi: 1999 yil shartnomasiga unda mavjud boʻlmagan 21-band protsedurasini qoʻllashga urinadilar.

Puxta FIDIC shartnomalarini qoʻllab-quvvatlash aynan shunga tayanadi: kengash keyinchalik emas, birinchi kundan ishlashi kerak. 1999 va 2017 yil tahrirlari boʻyicha keyslar Bridge Consult Akademiyasida koʻrib chiqiladi.

DAAB nima bilan adashtiriladi: DAB, Engineer va arbitraj

DAB — DAABning 1999 yil tahriridagi salafi (20.2–20.4-bandlar). U yerda kengash faqat yuzaga kelgan nizolarni hal qilardi: Red Book boʻyicha u doimiy, Yellow va Silver Book boʻyicha esa bir martalik (ad hoc) edi; qaror 84 kun ichida chiqarilar, NOD 28 kun ichida berilar, murosaga erishishga esa 56 kun ajratilardi (20.5-band). DAAB uchala kitobda ham doimiy boʻldi va nizolarning oldini olish vazifasini oldi.

Engineer — bu DAAB emas. 3.7-band boʻyicha Engineer masalani betaraf holda kelishadi yoki belgilaydi, lekin u shartnomani boshqarish tizimining bir qismi. DAAB esa tashqi mustaqil organ. Arbitraj (standart holatda ICC) keyinroq boshlanadi: faqat DAAB qarori tomonni qoniqtirmagan va murosaga erishilmagan taqdirda.

Koʻp beriladigan savollar

DAAB qisqartmasi nimani anglatadi?

DAAB — bu Dispute Avoidance/Adjudication Board, yaʼni FIDIC 2017 yil tahriri shartnomalaridagi nizolarning oldini olish va ularni hal qilish (adjudikatsiya) kengashi.

DAAB DABdan nimasi bilan farq qiladi?

1999 yil tahriridagi DAB faqat yuzaga kelgan nizolarni hal qilgan: Red Book boʻyicha u doimiy, Yellow va Silver Book boʻyicha esa bir martalik (ad hoc) boʻlgan. 2017 yil tahriridagi DAAB — doimiy kengash boʻlib, bundan tashqari loyiha davomida nizolarning oldini olishga yordam beradi.

DAAB aʼzolari kimlar va ular qanday tayinlanadi?

Kengash tarkibi va uni tayinlash tartibi aniq shartnoma shartlari bilan belgilanadi: Contract Data va Particular Conditionsga qarang, chunki maxsus shartlar Umumiy shartlarni oʻzgartiradi.

DAAB qarori majburiymi?

DAAB qarori tomonlar tomonidan bajarilishi shart, bajarilmagan holat uchun esa 21.7-band moʻljallangan. Rozi boʻlmagan tomon 28 kun ichida NOD bermasa, qaror pirovard va majburiy boʻlib qoladi.

Material nimalarga tayanadi

  • FIDIC Qizil kitobi 2017, 21-band
  • FIDIC Qizil kitobi 2017, 3.7-band
  • FIDIC Qizil kitobi 1999, 20.2–20.5-bandlar

Bridge Consult qanday yordam beradi

Bridge Consult buyurtmachi va pudratchilarni FIDIC shartnomalarida qoʻllab-quvvatlaydi: shartlar va bildirishnomalarni tekshirishdan tortib daʼvolar, DAAB va arbitrajgacha. Kompaniya asoschisi Larisa Belousova — FIDIC Certified Consulting Engineer, OTB akkreditatsiyasidan oʻtgan shartnomalarni boshqarish va nizolarning oldini olish boʻyicha mutaxassis.

Amaldagi shartnoma boʻyicha savolingiz bormi? Biz bilan bogʻlaning — vaziyatingizni birga koʻrib chiqamiz.

Bu atama maqolalarimizda

Boshqa atamalar

Telegram-kanal

FIDIC Uzbekistan

Markaziy Osiyoda FIDIC shartnomalari bo'yicha ekspert materiallari, keyslar va tadbirlar anonslari — saytdan ham oldin.

Obuna bo‘lish