FIDICda Notice of Claim: 28 kunlik muddat va 20.2 boʻyicha time bar
Notice of Claim — FIDIC boʻyicha daʼvo tartibini boshlaydigan va pudratchining EOT hamda pulga boʻlgan huquqini saqlab qoladigan bildirishnoma. 2017-yil Red va Yellow Bookning 20.2-bandi boʻyicha 28 kunlik muddat, time bar mexanizmi va Engineerning javobini tushuntiramiz.
Notice of Claim — shartnoma tomonining muddatni uzaytirish (EOT) va/yoki qoʻshimcha toʻlovga daʼvogarligi haqidagi yozma bildirishnomasi boʻlib, aynan u FIDIC boʻyicha butun daʼvo tartibini boshlaydi. 2017-yil tahririga koʻra u tomon hodisadan xabar topgan yoki xabar topishi kerak boʻlgan paytdan 28 kundan kechiktirmay yuborilishi kerak. Bu muddatni oʻtkazib yuborish time bar xavfini tugʻdiradi — daʼvo mazmunan asosli boʻlsa ham, unga boʻlgan huquq yoʻqoladi.
Bu 20.2-bandning eng qimmatli qismi: talabning oʻzi emas, balki talab qilish huquqini saqlab qoladigan qisqa signal. Quyida nima hodisa hisoblanishi, muddat qanday hisoblanishi va Engineer nima qilishini koʻrib chiqamiz.
Qisqacha: Notice of Claim — EOT yoki pulga boʻlgan huquq haqidagi bildirishnoma; 2017-yil Red va Yellow Bookning 20.2-bandiga koʻra tomon hodisadan xabar topgan yoki xabar topishi kerak boʻlgan paytdan 28 kun ichida beriladi. Muddatni oʻtkazib yuborish time bar — daʼvo huquqini yoʻqotishni anglatadi. Bildirishnomaning oʻzi hali daʼvo emas: asoslash keyinroq, 84 kun ichida beriladi.
FIDICda Notice of Claim nimani anglatadi
Notice of Claim — tomon muayyan hodisa munosabati bilan qoʻshimcha vaqt yoki pul olishga oʻzini haqli deb hisoblashi haqidagi rasmiy xabar. Bu hali hisob-kitob va dalillar bilan berilgan daʼvo emas, balki tartibni ochadigan va muddatning sizga qarshi oʻtishini toʻxtatadigan huquq bayonoti.
2017-yil tahririda qoida simmetrik: bildirishnomani bir xil muddatda Pudratchi ham, Buyurtmachi ham beradi. Daʼvo muddatni uzaytirish (EOT), qoʻshimcha toʻlov yoki shartnomadan kelib chiqadigan boshqa talabga tegishli boʻlishi mumkin.
Bildirishnomaning oʻrni haqida Larisa Belousova oʻz kanalida shunday yozgan:
«Notice — daʼvoning oʻzi emas, lekin u daʼvo qilish huquqini saqlab qoladi.»
Shartnomaning qayerida: 20.2-band (2017-yil Red va Yellow Book)
FIDIC 2017 Red va Yellow Bookda daʼvolar 20-moddaga chiqarilgan. Notice of Claim — 20.2.1-band: bildirishnoma 28 kundan kechiktirmay beriladi. Keyin 20.2.2 (Engineer 14 kun ichida bildirishnoma kechikkanini koʻrsatishi mumkin), 20.2.3 (joriy yozuvlar), 20.2.4 (84 kun ichida toʻliq asoslangan daʼvo) va 20.2.5 (3.7 boʻyicha kelishuv yoki qaror) bandlari keladi.
1999-yil tahririda bu mantiq 20.1-bandda (Contractor’s Claims) edi: bildirishnoma 28 kun, batafsil daʼvo 42 kun, Engineerning javobi 42 kun. Buyurtmachining daʼvolari qatʼiy muddatsiz alohida 2.5-band bilan tartibga solingan. Ikki tahrirning raqamlanishi farq qiladi, shuning uchun havola berganda doim kitob va yilni koʻrsating.
| Koʻrsatkich | FIDIC 1999 (20.1) | FIDIC 2017 (20.2) |
|---|---|---|
| Bildirishnoma muddati | 28 kun | 28 kun |
| Kim beradi | Faqat Pudratchi | Ikkala tomon |
| Asoslangan daʼvo | 42 kun | 84 kun |
| Oʻtkazib yuborish oqibati | Huquqni yoʻqotish | Time bar; Engineerning javobiga 14 kun |

28 kunlik muddat amalda qanday ishlaydi
Hisob sizga qulay sanadan emas, balki tomon hodisadan xabar topgan yoki xabar topishi kerak boʻlgan paytdan boshlanadi. Nizolar koʻpincha aynan “should have become aware” soʻzlari atrofida boʻladi: bu payt ham haqiqiy xabardorlik, ham oqilona professional pudratchi muammoni qachon payqashi kerak boʻlgani bilan belgilanadi.
- Hodisani va undan xabar topgan sanangizni qayd eting: site diarydagi yozuv, bayonnoma, xat.
- Notice of Claimni 28 kun ichida yozma ravishda va bu 20.2.1-band boʻyicha Notice ekanini toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatib yuboring.
- Bir vaqtda joriy yozuvlarni (contemporary records) yuriting: jurnallar, foto, yozishmalar, ish dasturi maʼlumotlari.
- Toʻliq asoslangan daʼvoni 84 kun ichida — shartnomaviy asos va EOT yoki summa hisobi bilan bering.
- 3.7-band boʻyicha kelishuv yoki Engineer qaroridan oʻting; rozi boʻlmasangiz, 28 kun ichida Notice of Dissatisfaction bering.
Engineer bu tartibni boshqaradi va daʼvo hodisalarini qayd etadi. Xalqaro moliya institutlari loyihalarida bildirishnomalar muddati va har bir daʼvoning holati koʻrinadigan markazlashgan daʼvolar reyestri (claim register) foydali. Bunday boshqaruvni yoʻlga qoʻyishda yordam kerak boʻlsa, bu FIDIC shartnomalarini qoʻllab-quvvatlash xizmatimizning bir qismi.
Odatiy xatolar va time bar
- 28 kunni oʻtkazib yuborish: hodisa payqalgan, lekin bildirishnoma kechroq yoki umuman “zarar hisoblangandan keyin” yuborilgan — bu time barga toʻgʻri yoʻl.
- Noaniq ifoda: Notice soʻzi va 20.2.1-bandga havolasiz xatni Engineer bildirishnoma deb tan olmasligi mumkin.
- Tasdiqlovchi yozuvlar yoʻq: site diary va yozishmalarsiz 84 kundan keyin asoslangan daʼvoni mustahkamlashga hech narsa yoʻq.
- Yakuniy raqamlarni kutish: bildirishnoma faqat barcha xarajatlar hisoblangach beriladi, holbuki Notice hodisa yuz bergach beriladi, hisob-kitob esa keyin.
- Ogʻzaki kelishuvlar: Engineer bilan maydonda gaplashildi va yozmaslikka qaror qilindi — shartnoma uchun bu bildirishnoma emas.
- Davomiy taʼsirli daʼvolar bir martalik sifatida yuritiladi: 20.2.6-bandga koʻra oraliq asoslar, odatda har oy, kerak.
Xalqaro amaliyotning oddiy ish qoidasi: shubha boʻlsa, bildirishnoma yuboring. Notice tayyorlash arzon va huquqni saqlaydi, uning yoʻqligi esa butun daʼvoga tushadi. Bunday vaziyatlarni keyslarda Bridge Consult akademiyasida koʻrib chiqish mumkin.
Notice of Claim nima bilan adashtiriladi
- Advance Warning (8.4) — ishlar uchun kelajakdagi xavf haqida ogohlantirish; bu 2017-yil tahririning yangi majburiyati, u Notice of Claim oʻrnini bosmaydi va oʻzi daʼvo huquqini saqlamaydi.
- Notice of Dissatisfaction (NOD) — Engineerning 3.7 boʻyicha qaroriga (28 kun) yoki DAAB qaroriga norozilik; ancha keyin, nizo bosqichida beriladi.
- Buyurtmachining daʼvosi (Employer’s Claim) — 2017-yil tahririda xuddi shu 20.2-band boʻyicha va oʻsha 28 kun ichida beriladi, 1999-yil tahririning kuchsizroq 2.5-bandidan farqli.
- Fully detailed Claim — bu 20.2.4 boʻyicha 84 kun ichidagi asoslash, bildirishnoma emas; batafsil daʼvoni berish oʻtkazib yuborilgan Noticeni tiklamaydi.
- DAAB — daʼvo boʻyicha kelishuvga erishilmasa, keyingi bosqich; u qanday ishlashi FIDIC shartnomalarida DAAB haqidagi materialda yozilgan.
Koʻp beriladigan savollar
FIDIC 2017 boʻyicha Notice of Claim berish muddati qancha?
2017-yil Red va Yellow Bookning 20.2.1-bandiga koʻra tomon hodisadan xabar topgan yoki xabar topishi kerak boʻlgan paytdan 28 kundan kechiktirmay. Muddat Umumiy shartlar boʻyicha, agar Maxsus shartlar uni oʻzgartirmagan boʻlsa.
FIDICda time bar nima?
Bu bildirishnoma muddati oʻtkazib yuborilgani sababli daʼvo huquqining yoʻqolishi. Notice of Claim 28 kun ichida yuborilmasa, tomon shu hodisa boʻyicha qoʻshimcha toʻlov, EOT va boshqa talabga boʻlgan huquqini yoʻqotishi mumkin.
Muddat oʻtkazib yuborilgan boʻlsa, daʼvo huquqini tiklash mumkinmi?
Avtomatik ravishda — yoʻq. 20.2.2-bandga koʻra Engineer 14 kun ichida kechikishni koʻrsatishi mumkin, keyin kechikish holatlari baholanadi; batafsil daʼvoni berishning oʻzi muddatni tiklamaydi.
Notice of Claim Advance Warningdan nimasi bilan farq qiladi?
8.4-band boʻyicha Advance Warning ishlar uchun kelajakdagi xavf haqida ogohlantiradi, 20.2 boʻyicha Notice of Claim esa allaqachon yuz bergan hodisa boʻyicha vaqt yoki pulga boʻlgan huquqni bildiradi. Advance Warning daʼvo huquqini saqlamaydi.
Material nimalarga tayanadi
- FIDIC Red Book 2017, 20.2-band (Notice of Claim, Fully detailed Claim)
- FIDIC Yellow Book 2017, 20-modda (Claims)
- FIDIC Red Book 1999, 20.1 va 2.5-bandlar
- FIDIC Red Book 2017, 8.4-band (Advance Warning) va 3.7-band
Bridge Consult qanday yordam beradi
Bridge Consult buyurtmachi va pudratchilarni FIDIC shartnomalarida qoʻllab-quvvatlaydi: shartlar va bildirishnomalarni tekshirishdan tortib daʼvolar, DAAB va arbitrajgacha. Kompaniya asoschisi Larisa Belousova — FIDIC Certified Consulting Engineer, OTB akkreditatsiyasidan oʻtgan shartnomalarni boshqarish va nizolarning oldini olish boʻyicha mutaxassis.
Amaldagi shartnoma boʻyicha savolingiz bormi? Biz bilan bogʻlaning — vaziyatingizni birga koʻrib chiqamiz.
Bu atama maqolalarimizda
- FIDIC DAB va DAAB: farqi nima va shartnomada qisqartmalarni adashmaslik nega muhim
- O‘zbekistonda EPC+F: narx kelishilgunga qachan tekshiriladi
- Xalqaro arbitraj va turk investitorlari: bu FIDIC shartnomalari uchun nima degani
- Buxoro aeroporti uchun FIDIC shartnomasi: proforma, risklar va chek-list
- EOT: pudratchi muddatni qonuniy uzaytirib, neustoykadan qanday qutuladi
Boshqa atamalar
FIDIC Uzbekistan
Markaziy Osiyoda FIDIC shartnomalari bo'yicha ekspert materiallari, keyslar va tadbirlar anonslari — saytdan ham oldin.