FIDIC shartnomalarida DAAB nima va u loyihangizga nima uchun kerak
Nizolarning oldini olish va hal qilish kengashi (DAAB) kelishmovchiliklarni loyihani to'xtatmasdan, bevosita qurilish maydonchasida hal qiladi. FIDIC 2017 tahririda u qanday ishlashi, qancha turishi va nima uchun rivojlanish banklari uni yirik shartnomalarda talab qilishini ko'rib chiqamiz.
Yirik infratuzilma loyihasida buyurtmachi va pudratchi o’rtasidagi kelishmovchiliklar istisno emas — bu statistik norma: ish hajmining o’zgarishi, kelishuvlarning kechikishi, kutilmagan grunt sharoitlari. Asosiy savol nizo chiqadimi emas, balki u qancha turadi va qurilishni to’xtatadimi degan savoldir. FIDIC shartnomalarida DAAB aynan shu maqsadda nazarda tutilgan.
DAAB nima
DAAB (Dispute Avoidance/Adjudication Board) — nizolarning oldini olish va hal qilish kengashi. Bu tomonlar tomonidan, odatda, loyihaning eng boshida tayinlanadigan va uni yakunigacha kuzatib boradigan bir yoki uch nafar mustaqil ekspertdir. FIDIC 2017 tahririda ushbu mexanizmga shartnoma shartlarining 21-moddasi bag’ishlangan.
Arbitrajdan asosiy farqi: DAAB loyiha ichida, real vaqtda ishlaydi. Kengash a’zolari maydonchaga muntazam tashrif buyuradi, qurilish tarixini biladi va qarorni yillar emas, haftalar ichida chiqara oladi.
U qanday ishlaydi
- Doimiy (standing) DAAB shartnoma boshidan tayinlanadi va uning yakunigacha faoliyat yuritadi — 2017 tahriri uchun bu standart hisoblanadi.
- Nizolarning oldini olish: tomonlarning birgalikdagi murojaati bo’yicha kengash kelishmovchilik nizoga aylanishidan oldin uni norasmiy tarzda hal qilishga yordam beradi (21.3-band). Bu mexanizmning eng kam baholangan funksiyasidir.
- Nizolarni hal qilish: agar nizo DAABga topshirilsa, kengash 84 kun ichida asoslantirilgan qaror chiqarishi shart (21.4-band). Qaror tomonlar uchun darhol bajarilishi majburiy, hatto ulardan biri unga rozi bo’lmasa ham.
- Qarordan norozi tomon 28 kun ichida norozilik to’g’risidagi xabarnoma (NOD) yuborishi kerak — faqat shundan keyingina nizo xalqaro arbitrajga o’tishi mumkin.
Bu qancha turadi
Doimiy DAABning odatiy xarajatlari shartnoma qiymatining foizning o’ndan bir ulushlarini tashkil qiladi. Taqqoslash uchun: qurilish bo’yicha xalqaro arbitraj faqat yuristlar va ekspertlarga million dollardan oshiq xarajat talab qiladi va o’rtacha ikki-to’rt yil davom etadi. DRBFning jahon statistikasi shuni ko’rsatadi: faol nizolar kengashi bo’lgan loyihalarda kelishmovchiliklarning aksariyati arbitrajgacha umuman yetib bormaydi.
Bu O’zbekistonda nima uchun muhim
Xalqaro moliya institutlari — OTB, Jahon banki, YETTB — O’zbekistonda o’nlab infratuzilma loyihalarini moliyalashtiradi va ularning standart tender hujjatlari nizolar kengashini majburiy element sifatida o’z ichiga oladi. Pudratchilar va buyurtmachilar uchun bu bitta narsani anglatadi: DAAB bilan to’g’ri ishlash — a’zolarni tayinlashdan tortib pozitsiyani taqdim etishgacha — loyihaning moliyaviy natijasiga bevosita ta’sir qiladi.
Bridge Consult qanday yordam beradi
Bridge Consult asoschisi Larisa Belousova — OTB akkreditatsiyasidan o’tgan shartnomalarni boshqarish va nizolarning oldini olish bo’yicha mutaxassis, DRBF nizolar kengashi amaliyotchisi va Qirollik arbitrlari instituti a’zosi (MCIArb). Biz tomonlarni barcha bosqichlarda qo’llab-quvvatlaymiz: shartnomada DAAB qoidalarini ishlab chiqish, kengashni tayinlash, murojaatlarni tayyorlash va pozitsiyani taqdim etish, qarorlarni ijro etish va ularga e’tiroz bildirish.
Amaldagi shartnoma bo’yicha savolingiz bormi? Biz bilan bog’laning — dastlabki konsultatsiya vaziyatingiz istiqbollarini baholashga yordam beradi.